VUI TẾT TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC HMÔNG
Mỗi năm khi có những cánh hoa đào đầu tiên bung sắc đỏ báo mùa xuân về, người dân tộc H'Mông ở xã Xa Dung, tỉnh Điện Biên lại nô nức cùng nhau đón Tết cổ truyền dân tộc Mông.
Đời sống của nhân dân xã Xa Dung trước kia còn nhiều khó khăn nhưng nhờ sự quan tâm và giúp đỡ của các ban nghành, cùng với sự cần cù chịu thương, chịu khó của người dân hiện nay đời sống của nhân dân không còn đói nghèo nữa. Giờ đây họ đón tết trong niềm vui hơn hoan và hạnh phúc. Để chuẩn bị đón tết vào những ngày này các gia đình lại nô nức chuẩn bị lợn, gà, kiếm củi để dùng trong những ngày tết, mua sắm cho mình những bộ váy áo mới và những bộ vòng trang sức bằng bạc trắng đẹp nhất để diện cho những ngày tết.
Năm cũ đã qua đi, chuẩn bị đón một năm mới đến không chỉ riêng một ai, một dân tộc nào. Người H’mông ở xã Xa Dung tỉnh Điện Biên cũng vậy họ thường ăn Tết vào dịp cuối tháng 12, đầu tháng 1 dương lịch và thường diễn ra trong nhiều ngày. Tết đến ai ai cũng cầu mong một cái tết sum vầy, đấm ấm bên gia đình, bên người thân và cầu mong cho năm mới gặp nhiều may mắn, thành công trong mọi công vệc. Nhưng trước đó cả tháng, khắp các bản trên, bản dưới người H’Mông đã nhộn nhịp không khí đón xuân.
Những mâm cỗ trong ba ngày tết mùng 1, mùng 2, mùng 3 của người Mông dù ở đâu cũng đầy ắp thịt gà, thịt lợn và rượu ngon như thể hiện mong ước về năm mới làm ăn thuận lợi, năm sau sẽ có cái Tết sung túc hơn năm trước.
Và một trong những món ăn truyền thống được yêu thích của người Mông mà khi đến với bất kì gia đình nào trong dịp Tết này chúng ta đều thấy xuất hiện trong mâm cỗ đó chính là món bánh dày. Bánh dày, chấm với mật mía từ chính những bàn tay của chủ nhà làm ra. Hương thơm từ bánh dày hòa quyện với vị ngọt của mật mía càng làm tăng thêm độ ngon của bánh, khiến ai thưởng thức rồi không thể nào quên mùi vị đấy được.
Theo quan niệm của người H'Mông, bánh dày tròn tượng trưng cho Mặt trăng, Mặt trời, đây cũng là món ăn chính trong suốt tháng Tết của người dân tộc H'Mông.
Bánh dày được làm rất kì công, nguyên liệu chính là gạo nếp. Sau khi đã chọn loại gạo thơm và dẻo sẽ được mang đi vo cho sạch rồi ngâm nước qua đêm rồi vớt ra để ráo nước mới cho vào chõ để đồ xôi. Khi xôi chín được đổ cả vào cối giã thật nhuyễn. Giã bánh giầy là một công việc nặng nhọc và đòi hỏi nhiều sức lực, bởi vậy những người tham gia giã bánh thường là những người đàn ông, thanh niên khỏe mạnh.
Thường mỗi lần giã 2 người, khi đã thấm mệt thì lại chuyển cho 2 người khác thay nhau giã. Giã càng kỹ thì bánh càng dẻo, ngon và để được lâu. Xôi đem giã đến khi dẻo và mịn thì mới hoàn thành. Khi xôi được giã xong sẽ được mọi người nặn thành những chiếc bánh xinh xắn, tròn trịa đặt trên lá dong nhìn thật đẹp mắt.
Người dân tộc H’Mông rất mến khách, tết có khách lạ đến chơi thì họ đón tiếp rất chu đáo, mời ăn, mời rượu và mời ngủ tại nhà. Trước khi khách ra về, người H’Mông còn không quên tặng cho mỗi người khách bánh dầy tự tay họ làm ra.
Trong ba ngày Tết chính, gia đình nào cũng đốt củi, giữ bếp đỏ lửa liên tục, vừa giữ ấm, vừa xua đuổi tà ma và cầu mong bình an, may mắn. Không khí lễ hội tràn ngập các bản làng, trai gái xúng xính quần áo mới đi dự hội Xuân và tham gia các trò chơi dân gian.
Cuộc sống vật chất ngày càng được nâng lên, đời sống tinh thần của đồng bào HMông vùng cao ở Xa Dung cũng rất phong phú. Bởi vậy, trong những ngày Tết cũng diễn ra nhiều hoạt động vui chơi như bắn nỏ, đẩy gậy, tu lu, ném pao… Ném pao không chỉ là trò chơi mà nó còn là dịp để các đôi trai gái tìm hiểu nhau. Nếu cô gái ưng chàng trai nào thường là họ khéo léo giấu tình cảm qua ánh mắt, nụ cười, còn các chàng trai ưng cô gái nào thì giữ luôn quả pao. Tình yêu đôi lứa từ đó mà trong dịp tết nhiều đôi trai gái đã nên duyên vợ chồng. Qua các trò chơi truyền thống cũng góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người H'Mông.
Tết cũng là dịp để các thành viên trong gia đình đồng bào người H'Mông sum họp. Dù đi làm xa các thành viên cũng sẽ về để được đón năm mới cùng gia đình.
Không khí ngày tết náo nức khắp bản làng, tất cả mọi người đều xúng xính quần áo đẹp đi chơi. Các cô gái, em nhỏ trong bộ váy rực rỡ sắc màu, vòng bạc, lúng liếng của dân tộc mình trông thật đẹp, làm cho không khí ngày tết thêm vui tươi hơn.
Tới xã Xa Dung, tỉnh Điện Biên vào dịp Tết của người H'Mông, bạn sẽ thấy một cuộc sống no ấm, đủ đầy của bà con, cảm nhận được sự nồng hậu, chân chất của con người nơi đây để thêm hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc H'Mông vẫn đang từng ngày được bảo tồn và phát huy. Tết cổ truyền của dân tộc Mông cũng là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc, lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống, mang ý nghĩa thiêng liêng của đồng bào dân tộc H'Mông với mong muốn năm mới những điều tốt đẹp hơn sẽ đến với gia đình, bản làng.